"Paul is altijd een hardwerkende artiest geweest"

2008-11-26

Vertaling: A. Beugelsdijk

Te midden van alle activiteiten en opwinding rond de recent uitgebrachte Engelse vertaling van Drømmer om storhet, was Pal H. Christiansen zo vriendelijk een aantal van onze vragen te beantwoorden over het boek.

In een recente boek recensie door Bent Bindings, wordt Hobo Highbrow beschreven als het soort karakter waar je graag over leest, maar niet noodzakelijkerwijs het karakter waarmee je zou willen optrekken. Ben je het eens met deze omschrijving? Hoe zou een gesprek gaan tussen Pål H. Christiansen en Hobo Highbrow op een dag na werk bij de Four Hens?

Pål: Oh, dat zou een erg interessant gesprek worden, denk ik. Ik zou graag wat meer willen weten over het belang van veel vocht drinken en wat van dat bier drinken uit Monrovia met hem. En ik zou hem vragen of Hemingway echt elke ochtend 133 potloden sleep en of Tolstoy echt zo’n geile vent is als Hobo beweert in het boek. Wanneer een auteur een karakter creëert zal hij altijd iets van zichzelf hierin stoppen, maar dit “iets” is meestal overdreven uitgelicht.

Dus ik denk dat Hobo en ik een aangename tijd zullen hebben, tenminste totdat hij begint te zeuren over kleine kwesties. Dan zou ik mijn biertje opdrinken en de Four Hens verlaten. En ik zou zeker niet instemmen in een potje scrabble. Ik kan scrabble niet uitstaan!

In dezelfde recensie, werd The Scoundrel Days of Hobo Highbrow vergeleken met A Confederacy of Dunces. Welke andere vergelijkingen zijn er gemaakt met jouw boek? Wat is de meest vleiende vergelijking die iemand heeft gemaakt met betrekking tot The Scoundrel Days of Hobo Highbrow?

Pål: Het boek is momenteel in drie verschillende talen vergelijkbaar, waardoor de vergelijkingen verschillen van taal tot taal.

De vergelijking met John Kennedy Tool’s boek voor de Engelse versie was zowel verassend als flaterend. Ik heb het jaren geleden gelezen en vond het een heel leuk boek, en ik zie een bepaalde gelijkenis tussen Ignatius en Hobo. Er zijn ook enkele opmerkingen over de gelijkenissen voor sommige karakters uit Nick Hornby’s romans.

Maar het meest interessant vind ik de vergelijking met de Duitse Die Ordnung der Worte de Duitse roman Herr Lehmann (Engelse titel: Berlin Blues). Wanneer “Die Ordnung der Worte” vorig jaar werd gepubliceerd, verscheen er een recensie “Herr Lehmann auf Norwegisch”. Herr Lehmann is een bestseller in Duitsland geschreven door de muzikant en schrijver Sven Regener.

Het grappige is dat nadat mijn oorspronkelijke Noorse versie van mijn roman, Drømmer om storhet, gepubliceerd in het najaar van 2002, ik de Noorse vertaling van dat boek Herr Lehmann kocht als kerstcadeautje voor mijn neefje. Het leek interessant, maar ik besloot om het weg te geven in plaats van het zelf te lezen. Ik heb hem voor het eerst vorig jaar gelezen en vond het een leuk boek. Regener’s manier van schrijven is anders dan die van mij, maar het gevoel, de karakters en de humor is daar.

Een ander interessant feit als het gaat om het vergelijken van boeken is het volgende: Een tijd geleden las ik een Noorse vertaling van een van John Fante’s werk, een boek dat geduldig had liggen wachten op mijn boekenplank, en sinds ik weet dat Paul Waaktar-Savoy een enthousiaste lezer is Fante’s stijl heb ik hem gepakt. Paul zei dat ik de trilogie Ask the Dust moest proberen, en daarna ben ik begonnen met het lezen van de roman over de worstelende schrijver Arturo Bandini die probeert te overleven in Los Angeles in de jaren dertig. De gelijkenis met Hobo was zo schokkend dat het me aan het lachen maakte. Hobo en Arturo zijn ziels verwanten!

Al vroeg in het boek, is het duidelijk dat Hobo focus mist als een auteur en een kompas punt zoekt – en vindt – voor zijn creativiteit in Paul Waaktaar-Savoy’s carrière als liedjes schrijver. Wat we nooit echt weten, is of Hobo eigenlijk een goede schrijver is of niet. Is de bekendheid die hij beoogt ooit echt mogelijk?

Pål: Ik betwijfel of hij ooit de Nobelprijs zal winnen. Maar dat betekent niet dat hij geen talent heeft. Ik denk dat de sonnet over zijn vriendin Helle dat bewijst.

Sommige lezers hebben de mogelijkheid besproken dat Hobo eigenlijk iemand anders rond volgde en dus niet Paul Waaktaar-Savoy; dat in zijn obsessie hij in staat was zelf te geloven dat hij echt gesproken heeft in een winkel met de liedjes schrijver en dat hij zijn familie heeft gezien in hun huis. Moeten we deze ‘waarnemingen’ als waar aannemen of is er een bedoelde dubbelzinnigheid hierin?

Pål: Nee, dit is bedoeld als pure feiten in de fictie. Het punt is dat Paul iets droomachtigs vertegenwoordigt wat Hobo probeert te bemachtigen, maar op hetzelfde moment ziet hij door hun ontmoetingen dat Paul een gewonen man is van vlees en bloed, die een gewoon gezinsleven heeft en luiers koopt in de supermarkt voor zijn zoon.

In een recent interview met Paul Waaktaar-Savoy over het boek, werd aan Paul gevraagd of hij ooit schrijver wilde worden. Hij zei: “Ik dacht dat ik zou kunnen uitgroeien tot een schrijver toen ik 20 was of zo, maar ik weet nu wel beter. Alleen als ik muziek schrijf ( en soms lyrics) krijg ik van die momenten waar het allemaal zo eenvoudig lijkt, alsof het geen moeite kost”. Als Hobo zou hebben gehoord dat schrijven zo ‘makkelijk’ is voor zijn idool, zou dat zijn benadering tot het schrijven hebben veranderd?

Pål: Paul zei “momenten waar het allemaal zo makkelijk lijkt”. Het creëren van kunst gaat over veel en hard werken, en dan opeens komt er een stroom als Paul beschrijft. Dus wat ik denk dat Paul hier probeert te zeggen is dat alleen met het schrijven van muziek (en soms Lyrics) hij een soort creatieve stroom voelt vloeien. Maar wat Hobo echt nodig heeft om van Paul te leren is het “hard werken” gedeelte. Paul is altijd een hardwerkende artiest geweest.

Hobo heeft een paar grillige afhankelijkheden als het gaat om het kunnen schrijven– zijn rokerige jas en zijn bureau, bijvoorbeeld – die een eigen leven lijken te hebben. Ze bewegen klaarblijkelijk zonder Hobo’s medeweten of toestemming. Is Paul Waaktaar-Savoy een zoveelste ‘misplaatste’ afhankelijkheid voor Hobo’s werk? Of moeten we Paul volledig zien als inspiratie, en het enige wat niet veranderd voor Hobo?

Pål: Het hele verhaal is veel over Hobo die zijn verantwoordelijkheden in de echte wereld ontvlucht. Eigenlijk heeft hij een soort van crisis, omdat hij bij Helle gaat wonen, en later leert dat hij ook nog vader gaat worden. Hij begint te dromen en door Paul te ontmoetten droomt hij nog verder weg. Paul is een grote en ware inspiratie voor hem, ja, maar het belangrijkste is dat Hobo op het einde ontdekt dat een man als Paul met zijn beide benen op de grond staat en zowel een familie man kan zijn als een liedjes schrijver. Dat is wanneer Hobo weer zijn lever op de rails krijgt.

Jon Buscall, die Drømmer om storhet in het Engels heeft vertaald, zei dat Hobo “een voorliefde heeft voor obscure woorden en dat dat een tijdje duurde voordat hij dat goed beheerste”. Het vertalen van deze tekst moet moeilijk zijn geweest! Op het moment dat je Drømmer om storhet aan het schrijven was, hoopte je toen al, of kon je bedenken dat het boek voor een breder publiek zou worden vertaald en gepubliceerd, buiten Noorwegen?

Pål: Niet echt. Achter in mijn hoofd had ik een paar gedachten dat sommige mensen in Noorwegen het a-ha en Paul Waaktaar-Savoy thema interessant zouden vinden. De grote belangstelling bij de fans in het buitenland was echter zeer verassend.

Wetende wat je nu weet over de bredere interesse naar Drømmer om storhet buiten Noorwegen, zou je het dan anders hebben geschreven? Wat waren de belangrijkste uitdagingen waarmee je te maken heb gehad om het boek beschikbaar te maken voor het Duitse en Engels talige publiek?

Pål: Ik denk niet dat ik het anders zou hebben geschreven, nee. Als het gaat om het boek beschikbaar te maken voor het buitenland, was de belangrijkste uitdaging van het begin af aan dat Drømmer om storhet een literair werk is dat potentieel publiek bij zowel de gewone lezer van fictie als publiek die geïnteresseerd is in muziek, voor al de a-ha fans, heeft. Het gebruik van verwijzingen naar a-ha kan gemakkelijk het bredere publiek uitsluiten, en dan zou het concurreren met duizenden andere romans op de markt.

Voor Duitsland had ik het geluk om in contact te komen met Rockbuch, een publisher die boeken uitbrengt over bands en muzikanten, maak ook romans die een referentie hebben met muziek. Dit soort uitgevers zijn moeilijk te vinden. Daarom heb ik besloten om het boek uit te brengen via mijn eigen bedrijf Fabula, om de lezers te bereiken die al van dit boek hebben gehoord.

Als gevolg hiervan, zijn er een aantal nieuwe kanalen voor de lezers om met elkaar in contact te komen om het boek en de karakters te discussiëren. Kan je ons iets vertellen over deze verschillende kanalen? Is het een lonende ervaring om op deze manier met je lezers in contact te komen

Pål: Mijn contact met de a-ha fans is begonnen via de mail en internet nadat a-ha.com en de Noorse pers over het boek schreven in 2002. Later, toen het duidelijk werd dat er een Duitse versie uitgebracht ging worden, heb ik een MySpace pagina gemaakt en ontving vanuit de hele wereld veel vriendschap verzoeken, waaronder Annette Schwindt die me sindsdien veel heeft geholpen.

Ik probeer zo goed als ik kan via MySpace te communiceren, mijn gewonen website en sinds kort via Facebook en zo ontstond er een groep waar Drømmer om storhet werd bediscussieerd en waar vragen gesteld konden worden. Ik ben zelfs begonnen met mijn eigenYouTube kannal! Ik vind het allemaal erg belonend en interessant, en ik hoop deze vorm van communicatie voort te kunnen blijven zetten de komende tijd.

Hierboven: Pål leest een stuk uit The Scoundrel Days of Hobo Highbrow via zijn nieuwe video kanaal op Youtube.

Met veel dank aan Pål H. Christiansen voor dit interview, en aan Annette Schwindt voor haar assistentie.